Pamiątki związane z Józefem Piłsudskim – przewrót majowy w kolekcji
12 maja 2026 roku obchodzimy setną rocznicę przewrotu majowego. Choć historyczne spory dotyczące tych wydarzeń nie milkną i nadal ewoluują, dla wielu polskich kolekcjonerów postać Marszałka Józefa Piłsudskiego pozostaje pomnikowa. Możliwość zbierania pamiątek związanych z jego osobą jest kolekcjonerskim wyzwaniem oraz przyjemnością najwyższej próby.
Brygadier Józef Piłsudski – I wojna światowa
W okresie dowodzenia Legionami Piłsudski zyskuje miano bohatera narodowego. Na czapkach legionistów oraz na ubraniach cywilnych pojawiają się owalne oznaki z jego wizerunkiem. Nieco później jego postać wkomponowana zostaje również w orły typu legionowego. W mojej ocenie to właśnie ten okres z punktu kolekcjonerskiego jest najciekawszy. Choć przedmioty z czasu legionowego są zwykle bardzo skromne pod względem projektowym, jak i jakości wykonania, w naszej ocenie są niezwykle ciekawe i szczególnie godne kolekcjonerskiej uwagi.
Naczelnik Państwa – wielkie zwycięstwo 1920, którego nie widać
Choć w 1920 roku Józef Piłsudski odnosi swoje największe zwycięstwo i znajduje się u szczytu wojskowej kariery, próżno szukać pamiątek z tego okresu podkreślających jego zasługi. W 1922 roku odmawia on również przyjęcia Krzyża Wielkiego Orderu Wojennego Virtuti Militari. Czyżby Marszałek w swej przenikliwości unikał powierzchownych manifestacji?
1926 – pomnik za życia
Po przewrocie majowym 1926 roku dyktat Piłsudskiego jest niepodważalny, a postać Marszałka staje się pomnikowa. Jego profil znajdziemy na licznych medalach pamiątkowych, plakatach i oznakach patriotycznych. Kult Marszałka staje się jednym z dogmatów państwowych.
Jak dokonać przewrotu majowego w kolekcji i zbierać piłsudczana?
Należy rozpocząć od literatury przedmiotu. Znanych jest przynajmniej kilka katalogów poświęconych tej tematyce. Oczywiście niezbędna będzie również wizyta we wspaniałym Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku.
Warto rozpocząć od zbierania pozycji rzadkich – na popularne plakiety oraz medale autorstwa Józefa Aumillera znajdzie się jeszcze czas. Godne uwagi są z pewnością dokumenty z odręcznym podpisem Marszałka, takie jak patenty oficerskie czy dyplomy do Krzyża Niepodległości. Przestrzenią nieopracowaną są piłsudczana wykonane po 1945 roku. Współcześnie jubilerzy nadal wykonują biżuterię patriotyczną z motywem Marszałka.
Od lat polskie pamiątki narodowe systematycznie drożeją. Wraz z tą tendencją stają się niedostępne dla części kolekcjonerów. Pozostają jednak pewne nisze, które umożliwiają tworzenie wartościowego historycznie zbioru przy relatywnie niewielkich nakładach finansowych. Wymagają jednak wyjścia poza zastane ramy. Wymagają własnej pracy badawczej, poświęcenia oraz nieszablonowego pomysłu na kolekcję. Być może dla wielu z nas pamiątki związane z Józefem Piłsudskim okażą się króliczą norą, z której próżno szukać wyjścia.